
در حالی که جهان غرب معمولاً کریسمس را با تصاویر آرامبخش بابانوئل، چراغهای رنگی و هدایای شبانه به یاد میآورد، بخشهایی از اروپا در آستانهٔ این جشن وارد فضایی کاملاً متفاوت و حتی هراسانگیز میشوند. یکی از مشهورترین این رسوم، کرامپوسناخت (Krampusnacht) یا «شب کرامپوس» است؛ آیینی که ریشه در فرهنگهای پاگان (پیشامسیحی) دارد و هر سال در کشورهای آلمان، اتریش، مجارستان، اسلوونی و چند منطقه آلپی با رژههایی وحشی، نقابهای ترسناک و موجوداتی نیمهشیطانی برگزار میشود. اما پشت این سنت عجیب چه تاریخی نهفته است و چرا اروپاییها در فصل صلح و شادی، به استقبال هیولاها میروند؟
کرامپوس، موجودی نیمهبز و نیمهشیطان با شاخهای بلند، دندانهای تیز و زنجیرهایی پر سروصداست که در اسطورهشناسی آلپ نقش مکمل «سنت نیکلاس» را بازی میکند. بر اساس باورهای قدیمی، سنت نیکلاس پاداشدهندهٔ کودکان خوب است، در حالی که کرامپوس وظیفهٔ تنبیه کودکان بدرفتار را بر عهده دارد. این دوگانهٔ خیر و شر، قرنها بخشی از فرهنگ زمستانی اروپای مرکزی بوده و نشان میدهد که جشنهای زمستانی پیش از ورود مسیحیت نیز ترکیبی از پاداش، تنبیه و آیینهای نمادین پاکسازی بودهاند.
امروزه رژههای کرامپوس—که با نام Krampuslauf شناخته میشوند—به یکی از شگفتانگیزترین مراسم اروپایی تبدیل شدهاند. در این رژهها، صدها نفر با نقابهایی عظیم و دستساز، شاخهای واقعی حیوانات، پوست بز، زنجیر و مشعلهای آتش در خیابانها میدوند، میغرند و با حرکات نمایشی ترس ایجاد میکنند. بسیاری از ماسکها توسط هنرمندان محلی از چوبهای آلپی تراشیده میشوند و جلوهای از هنر بومی منطقه هستند. این رژهها نهتنها بازماندهای از آیینهای باستانیاند، بلکه اکنون به جاذبهای توریستی تبدیل شدهاند که هر سال هزاران نفر را به شهرهای کوچک آلپ میکشاند.
کارشناسان مردمشناسی معتقدند ریشه این سنت بسیار قدیمیتر از مسیحیت است. بسیاری از عناصر آن، از جمله استفاده از موجودات نیمهحیوانی، نقابهای چوبی و رقصهای وحشی، مشابه آیینهای پاکسازی زمستانی فرهنگهای پاگان اروپا بوده که هدفشان «دفع شر» و «آغاز چرخهٔ جدید نور» بوده است. بعدها با گسترش مسیحیت، این آیینها دچار بازتعریف شدند و چهرههایی مانند «سنت نیکلاس» و «کرامپوس» به داستانها افزوده شدند تا تعادلی نمادین میان نیکی و بدی ایجاد شود.
در سالهای اخیر، کرامپوسناخت از یک سنت محلی به پدیدهای جهانی تبدیل شده است. فیلمها، بازیهای ویدئویی، اسباببازیها و حتی جشنهای مشابه در آمریکا باعث شدهاند که چهرهٔ کرامپوس به نماد فرهنگ پاپ نیز تبدیل شود. اما برای مردم مناطق آلپ، این مراسم هنوز ریشه در هویت فرهنگی و پیوند با تاریخ کهن دارد—تلاقی حیرتانگیز بین گذشتهٔ پاگان و جشنهای مدرن کریسمسی.