
زمین در شرق آفریقا بار دیگر قدرت خام خود را به نمایش گذاشت. آتشفشان سپری در منطقه آفار (Afar) اتیوپی، پس از هزاران سال رکود زمینشناسی، در رویدادی نادر و شگفتانگیز، وارد مرحله فوران فعال شده است. بنا بر گزارش مؤسسه زمینشناسی بریتانیا و دادههای ماهوارهای ناسا، این فوران در روزهای اخیر با انتشار گدازههای داغ، ستونهای خاکستر و گازهای سولفوریک در منطقهای خشک و کمجمعیت آغاز شده که بخشی از «دره ریفت آفریقای شرقی» (East African Rift Valley) محسوب میشود.
آتشفشانهای «سپری» برخلاف قلههای مخروطی کلاسیک مانند وسوویوس یا فوجی، معمولاً دارای دامنههای پهن و شیب بسیار کماند. آنها بیشتر بهوسیله جریان گسترده گدازه بازالتی شکل میگیرند و ظاهری شبیه سپری عظیم از سنگ مذاب دارند. آتشفشان جدید اتیوپی نیز از همین نوع است؛ با فورانی آرامتر ولی گستردهتر که میتواند برای چندین روز تا هفته ادامه یابد. کارشناسان دانشگاه آدیسآبابا اعلام کردهاند که لرزهنگارها فعالیتی پیوسته و حرارت بالایی را در عمق ۵ تا ۷ کیلومتری ثبت کردهاند.
منشأ ساختاری این فوران، شکافت تدریجی پوسته قاره آفریقا است؛ جایی که صفحههای نو یا سامبورو در حال جدا شدن از پوسته اصلی هستند. این فرآیند، بخشی از روند تدریجی شکلگیری اقیانوس آیندهای میان شرق و غرب آفریقا است — پدیدهای که میلیونها سال طول خواهد کشید. اما فوران اخیر یادآور این حقیقت است که قاره مادر روی بستری زنده و فعال بنا شده است. با وجود زیبایی علمی این رویداد، همزمان نگرانیهایی درباره انتشار گازهای گوگردی و اثرات کوتاهمدت آن بر جو و سلامت ساکنان محلی نیز مطرح شده است.
تصاویر اولیه از ماهوارههای Sentinel و Suomi NPP نشان میدهند که مسیر گدازه در حال گسترش به جنوبشرق منطقه دالول است، اما فعلاً تهدید مستقیمی برای شهرهای بزرگ یا زیرساختهای حیاتی گزارش نشده است. با این حال، گروههای علمی بینالمللی در تلاشاند تا از طریق تحلیل دادههای حرارتی و لرزهای، مدت و شدت احتمالی فوران را پیشبینی کنند.
فعال شدن این آتشفشان در قلب دره ریفت، نهتنها اهمیت زیادی برای پژوهشگران ژئوفیزیک و تکتونیک دارد، بلکه دیدگاهی تازه درباره پویایی درونی زمین در نواحی خشکی آفریقا ارائه میدهد. در شرایطی که بسیاری از مناطق این قاره درگیر بحرانهای اقلیمی هستند، یادآوری پویایی طبیعی زمین، تصویری متفاوت از قدرتهای پنهان سیاره ما را به نمایش میگذارد — قدرتی که فراتر از سیاست، مرز و فناوری، همواره در حال تغییر و بازآفرینی چهره زمین است.