
انسلادوس، قمر یخزده و درخشان زحل، سالهاست عنوان «محتملترین جای منظومه شمسی برای یافتن حیات» را یدک میکشد؛ جایی که زیر پوسته یخیاش یک اقیانوس عظیم آب مایع پنهان شده و فوارههای یخیاش مستقیم به فضا شلیک میشوند. حالا آژانس فضایی اروپا (ESA) یک قدم بزرگ به رویای فرود بر این دنیای یخی نزدیکتر شده و طبق گزارش IFLScience، طرح ماموریت شکار حیات روی انسلادوس وارد فاز جدی شده است. این ماموریت قرار است، در صورت نهایی شدن، با یک فضاپیمای پیشرفته روی سطح انسلادوس فرود بیاید و بهصورت هدفمند بهدنبال نشانههای حیات میکروبی بگردد؛ خبری که جامعه علمی را حسابی هیجانزده کرده است.
داستان جذاب انسلادوس از زمانی اوج گرفت که فضاپیمای کاسینی ناسا، فوارههای عظیم آب و یخ را از قطب جنوب این قمر رصد کرد. آنالیز ذرات این فوارهها نشان داد که در اقیانوس زیرسطحی انسلادوس، ترکیبهایی مثل آب مایع، نمکها و مولکولهای آلی وجود دارد؛ دقیقا همان موادی که برای شکلگیری حیات، روی زمین حیاتی بودهاند. از آن زمان، انسلادوس در کنار اروپا (قمر مشتری) به صدر فهرست اهداف اصلی برای جستوجوی «زندگی فراتر از زمین» رسیده است. ماموریت جدید ESA قرار است یک گام فراتر از پرواز گذری بردارد و با فرود روی سطح، مستقیما از یخ و شاید حتی از مواد تازهخروجی از فوارهها نمونهبرداری کند.
برنامهریزی برای چنین سفر بلندپروازانهای البته کار سادهای نیست. فاصله بسیار زیاد تا زحل، نیاز به سیستمهای پیشران قدرتمند، محافظت در برابر تشعشعات، و طراحی ابزارهای فوقحساس که بتوانند نشانههای بسیار ظریف حیات (مثل اسیدهای آمینه، چربیهای پیچیده یا الگوهای شیمیایی غیرتصادفی) را تشخیص دهند، همگی چالشهای بزرگ این ماموریت هستند. با این حال، چراغ سبزی که حالا به طرح اولیه داده شده یعنی اروپا آماده است بخشی از منابع علمی و مالی خود را روی این سوال بزرگ متمرکز کند: «آیا در اقیانوس تاریک انسلادوس، چیزی زنده است؟»
اگر این ماموریت به تایید نهایی برسد و در دهههای آینده راهی منظومه زحل شود، دادههای آن میتواند دید ما نسبت به جایگاه زمین در کیهان را متحول کند. حتی اگر هیچ نشانهای از حیات پیدا نشود، شناخت دقیقتر از شیمی اقیانوسهای زیرسطحی و فرآیندهای زمینساختی (ژئوفیزیکی) در چنین دنیاهای یخی، به دانشمندان کمک میکند مدلهای بهتری برای شکلگیری حیات در سیارات و قمرهای دیگر بسازند. گزارش IFLScience تاکید میکند که این ماموریت هنوز در مرحله برنامهریزی و تصویب است، اما همین که عنوان «ماموریت شکار حیات روی انسلادوس» روی میز تصمیمگیران اروپایی آمده، یعنی عصر جدیدی از اکتشافات فضایی در راه است؛ عصری که در آن سوال «آیا تنها هستیم؟» بیشتر از همیشه رنگ واقعیت میگیرد.