
در روزهای اخیر اصطلاح تازهای در خبرهای پزشکی و شبکههای اجتماعی زیاد به چشم میخورد: «آنفلوانزای Subclade K». همین عنوان کافی بوده تا برخی کاربران، این سویه را با ابتلای جمعی، جهشهای گسترده و حتی تکرار خاطره تلخ پاندمیها گره بزنند و فضای نگرانی را تشدید کنند. اما آنچه متخصصان ویروسشناسی و اپیدمیولوژی توضیح میدهند، تصویر دقیقتری از ماجرا ارائه میدهد: Subclade K نه یک ویروس کاملاً جدید، بلکه زیرشاخهای ژنتیکی در میان ویروسهای شناختهشده آنفلوانزا است که در پایشهای جهانی امسال بیشتر به چشم میخورد و برای همین، وارد تیتر خبرها شده است.
به زبان ساده، خانواده ویروس آنفلوانزا دائماً در حال تغییرات کوچک ژنتیکی است؛ فرآیندی که با اصطلاح «رانش آنتیژنتیک» شناخته میشود. در این میان، وقتی مجموعهای از این تغییرات در یک مسیر خاص انباشته میشود، ویروس در طبقهبندی ژنتیکی، وارد «کلاد» و سپس «سابکلاد» جدیدی میشود. Subclade K یکی از همین زیرشاخهها است که در پایگاههای توالییابی ژنومی ثبت شده و در بخشی از موارد ابتلا در فصل فعلی، ردیابی شده است. این تغییر به خودی خود به معنای مرگبارتر یا واگیردارتر شدن ویروس نیست، بلکه بیشتر یک «برچسب تخصصی» برای پیگیری علمی سیر تحول آنفلوانزا به شمار میرود.
کارشناسان بهداشت عمومی تأکید میکنند که مهمترین شاخص برای سنجش خطر، سه فاکتور است: شدت بیماری، سرعت انتشار و میزان فرار از ایمنی ناشی از واکسن و ابتلاهای قبلی. دادههای اولیهای که تاکنون منتشر شده نشان میدهد Subclade K هرچند ممکن است در برخی مناطق سهم بیشتری از موارد آنفلوانزا را به خود اختصاص داده باشد، اما شواهد قاطعی مبنی بر جهش چشمگیر در شدت بیماری یا بیاثر شدن کامل واکسنها وجود ندارد. در واقع، ترکیب واکسنهای فصلی بر اساس پایش جهانی WHO هر سال بهگونهای طراحی میشود که طیف گستردهای از کلادها و سابکلادهای در گردش را پوشش دهد.
پیام کلیدی متخصصان برای مردم روشن است: تمرکز بیش از حد روی نامهای فنی مانند Subclade K، نباید ما را از اصول ثابت پیشگیری از آنفلوانزا غافل کند. واکسیناسیون فصلی برای گروههای در معرض خطر، شستوشوی منظم دست، استفاده از ماسک در فضاهای شلوغ در زمان اوج موجها، تهویه مناسب محیطهای بسته و ماندن در خانه در صورت بروز علائم، همچنان مؤثرترین ابزارهای کاهش ابتلا و قطع زنجیره انتقال است. در عین حال، پایش ژنتیکی ویروس توسط آزمایشگاهها و مراکز تحقیقاتی، به مسئولان سلامت کمک میکند تا در صورت بروز هر تغییر نگرانکننده واقعی، زودتر هشدار بدهند و دوزهای بهروزشده واکسن یا توصیههای تازه را ارائه کنند.
به بیان دیگر، Subclade K بیشتر یک «هشدار علمی برای سیستمهای پایش» است تا زنگ خطر تازه برای مردم عادی؛ دلیلی برای آگاهی بیشتر، نه وحشتزدگی.